Smeerwortel

Symphytum officinalis

smeerwortel

smeerwortel

Dit is een van de mooiste inheemse planten in elke kruidentuin. De smeerwortel heeft ruw behaarde, vierkante stengels en grote grijsgroene bladeren. Je kunt niet goed zien waar het blad begint en de stengel eindigt: het blad groeit een eind met de stengel mee. De grijsgroene kleur en de ruwe haren zijn kenmerkend. Smeerwortel groeit altijd aan de waterkant of in natte graslanden.

Van mei tot ver in de herfst bloeit de smeerwortel met trossen klokvormige bloemen, die naar beneden hangen. Ze kunnen wit, roze of lila zijn. De wortelstok van deze plant is groot, dik en zwart en gaat diep de grond in. Toch is hij niet heel sterk: hij breekt snel af. Als je in de herfst, wanneer de plant zijn kracht onder de grond teruggetrokken heeft, de wortel opgraaft, breken er gegarandeerd stukken af die achterblijven en gewoon verder groeien. Overigens is het gehalte aan wondhelende stoffen in de wortel het hoogste, vlak voordat de plant in het voorjaar weer uitloopt. Je oogst hem dus het liefst tussen januari en maart.

Aan de soortnaam “officinalis” kun je zien, dat de plant al sinds de oudheid als geneeskruid gebruikt wordt. Smeerwortel werd 20 eeuwen voor Christus al toegepast. De naam “symphytum” is nog interessanter: het komt van het Griekse woord sumfuo, dat we ook terugvinden in het woord “symfonie”. Het betekent “samenbrengen”, en als je dat in gedachten houdt, kun je de toepassing van smeerwortel gemakkelijk begrijpen. Smeerwortel doet botbreuken en wondranden weer samengroeien.

smeerwortelbloemen

smeerwortelbloemen

Vroeger, voordat het gipsverband werd uitgevonden, behandelde men gebroken ledematen door ze dik in te smeren met fijngesneden smeerwortel. Het slijmerige sap van deze wortel werd dan aan de lucht droog en enigszins hard, wat helpt om het gebroken bot bewegingloos te houden.

Smeerwortel werkt vooral goed op harde weefsels. Niet alleen onze botten, maar ook het beenvlies, dat om elk bot heen ligt en erg gevoelig is, reageert goed op smeerwortel. Een schop tegen de schenen is zo pijnlijk, omdat op deze plaats het bot, en daarmee ook het gevoelige beenvlies, direct onder de huid ligt. Hier helpt smeerwortel heel goed.

Maar ook bij kloven, en dan vooral die hardnekkige kloven in eeltplekken: opnieuw verhard weefsel, waar smeerwortel helpt de randen bij elkaar te brengen. Maar ook op andere plekken is smeerwortel te gebruiken voor wonden, zweren, kloven, insectenbeten en kneuzingen.

Je kunt het verse blad van smeerwortel gebruiken. Voor de geneeskrachtige werking wordt meestal de wortel gebruikt. De wortel moet met een mes in schijfjes worden gesneden; je kunt hem niet raspen omdat de kleverige slijmstoffen alles direct weer aan elkaar en aan de rasp vastplakken! Smeerwortel wordt veel toegepast in (gewrichts-)zalven en huidverzorgingsmiddelen.

De wortel van smeerwortel werd vroeger ook inwendig gebruikt als krampstillend middel, maar omdat het licht giftig is, wordt dat tegenwoordig afgeraden. Je mag het in elk geval niet langdurig gebruiken.