kruid van de maand: smeerwortel

Smeerwortel is al jaren een favoriet van mij, en van veel klanten in de webwinkel: smeerwortelzalf is met stip het meest verkochte product.

 

Je kunt smeerwortel in heel Nederland vinden in slootkanten en drassige graslanden. Deze plant houdt van natte voeten. Met zijn grote, spitse grijsgroene bladeren en de hangende trosjes met bloemetjes en alle tinten lila, roze en wit, valt hij wel op tussen het gras. De hele plant is bedekt met stugge, harde, rechtopstaande haren en voelt aan als schuurpapier. De grote bladeren eindigen in een punt die naar de grond toe buigt en ook de buisvormige bloemetjes zijn naar beneden gericht: deze plant laat duidelijk zien dat zijn grote kracht zich onder de grond bevindt. De Nederlandse naam is niet voor niets smeerwortel!

Die wortel is op zijn krachtigst in de tweede helft van de winter, dus na de winterzonnewende, maar vóór het voorjaar. Ik begin met oogsten direct na de jaarwisseling en ga daar mee door tot in maart. De zwarte wortel kan heel lang worden, zodat het een beste klus kan zijn om die er uit te krijgen. Daar komt nog bij dat de wortel gemakkelijk breekt met een karakteristiek “knappen”: de enige plant die je zelfs aan zijn geluid kunt herkennen! Elk klein stukje wortel dat achterblijft, loopt uit tot een nieuwe plant. Het is dan ook verstandig goed na te denken voordat je deze plant in je tuin zet: op de plek waar jij hem plant, zal tot in lengte van dagen smeerwortel groeien!

Toen ik pas hier in Halle woonde, was er in de tuin één plek in het bijzonder waar in de winter altijd plassen water op stonden. Kennelijk bevond zich in de bodem een ondoordringbare laag. Op die plek heb ik smeerwortel geplant, om ze ondoordringbare laag te doorbreken. Er heeft nooit meer water op gestaan… Ook moestuinierders kunnen de smeerwortel waarderen, omdat hij een flinke massa blad maakt, die zich erg goed leent om compost van te maken. Het blad verandert in korte tijd in aarde, je kunt het bijna zien gebeuren. Dat blad zit boordevol mineralen die de plant met zijn lange wortels uit diepe aardlagen heeft gehaald.

Ik vind de latijnse naam van deze plant ook veelzeggend: Symfytum van sym = samenvoegen (denk aan symfonie en synthese) en fytum =plant. Deze plant is ongeëvenaard in het samen brengen van wondranden, of het nu gaat om huid, eelt, pezen of botweefsel. Vandaar dat ik hem, naast de pure smeerwortelzalf, ook verwerk in gewrichtszalf, gewrichtsolie en voetbalsem.